Akü Bakımı ve Devre Dışı Bırakma

Aracını sabah çalıştırmak istediğinde marşın "vır vır" diye zorlanması, farların sararması ya da gösterge panelinin bir anlık titremesi… Bunların büyük kısmının kaynağı tek bir parçadır: akü. İyi haber, akü bakımı için servise gitmek çoğu zaman gerekmez. Bir anahtar takımı, bir tel fırça ve yarım saat, aküyü hem daha uzun ömürlü kılar hem de yolda kalma riskini ciddi biçimde azaltır. Aşağıda kendi garajında ya da apartman otoparkında yapabileceğin adımları, en çok sorulan sorular üzerinden anlatıyorum.

Aküyü ne sıklıkla kontrol etmeliyim, neye bakacağım?

Pratik cevap: mevsim değişimlerinde bir kez, yani yılda iki-üç defa. Soğuk hava aküyü zorladığı için kışa girmeden yapılan kontrol en değerlisidir. Motor yağı değiştirirken ya da hava filtresine bakarken kaputu açmışken aküye de bir göz atmak zaten alışkanlık hâline gelir.

Peki tam olarak neye bakılıyor? Gözle görülebilecek şeyler şaşırtıcı derecede bilgi verir:

• Kutup başları: Beyaz-mavi, tozlu, kabarmış bir tabaka varsa oksitlenme başlamış demektir.
• Kablo sıkılığı: Klemensi elle tuttuğunda oynuyorsa gevşektir; titreşim zamanla temas kaybı yapar.
• Gövde: Şişmiş, çatlamış veya yandan sızıntı yapan bir akü artık kurtarılamaz, değiştirilmesi gerekir.
• Yatak ve kelepçe: Akünün yerinde sağlam durup durmadığını kontrol et; sarsıntı plakalara zarar verir.
• Kapaklı tiplerde sıvı seviyesi: Plakaların üstünü örtecek kadar saf su bulunmalı.

Voltmetre varsa iş daha da kolay. Motor kapalı ve bir süre dinlenmiş akü, sağlıklıysa 12,6 volt civarında ölçülür. 12,4 volt yarı dolu, 12,0 volt ve altı ise ciddi biçimde boşalmış anlamına gelir. Motor çalışırken ölçüm 13,5-14,5 volt aralığında olmalı; daha düşükse şarj sistemine, yani alternatöre ve onu döndüren kayışa bakmak gerekir. Pervane kayışının gerginliği ve durumu bu yüzden akü sağlığıyla doğrudan ilişkilidir.

Kutup başlarını nasıl temizlerim, tehlikeli mi?

Dikkat edilirse tehlikeli değil, ama aküde hem asit hem de kıvılcım riski olduğu için sıra önemli. En kritik kural: önce eksi (–) kutbu sökülür, en son eksi kutbu bağlanır. Böylece anahtar bir yere değse bile kısa devre oluşmaz. Akü bağlantılarını kurma ve çıkarma sırasının ayrıntısını ayrıca ele aldım, ama temizlik için gereken kadarı şu:

1. Kontağı kapat, anahtarı çıkar, kaputu aç. Eldiven ve gözlük tak.
2. Eksi klemensin somununu gevşet, kabloyu yukarı doğru çekerek ayır ve aküden uzağa yatır.
3. Aynı işlemi artı (+) kutup için tekrarla; ayırdıktan sonra plastik kapağı varsa kapat.
4. Bir bardak ılık suya bir tatlı kaşığı karbonat karıştır. Eski bir diş fırçası ya da tel fırçayla oksit tabakasını ov. Köpürme normaldir, asidi nötrleştiriyor demektir.
5. Nemli bezle sil, ardından tamamen kurula. Kutup başlarına ince bir kat gres ya da özel akü spreyi uygula.
6. Artıyı bağla, sonra eksiyi bağla. Somunları elle oynamayacak kadar sık; kırılacak kadar zorlamaya gerek yok.

Karbonatlı suyun akünün içine girmemesine dikkat et. Kapaklı tipte temizlik yaparken kapakları kapalı tut. Su ekleme gerekiyorsa yalnızca saf su kullan; çeşme suyunun mineralleri plakalara zarar verir.

Aracı uzun süre kullanmayacağım, aküyü nasıl devre dışı bırakırım?

İki-üç haftadan uzun duracak araçlarda akü kendi kendine boşalır; üstüne alarm, hafızalı radyo ve kontrol modülleri gibi sürekli akım çeken tüketiciler eklenince süre daha da kısalır. Üç seçeneğin var:

• Eksi klemensi ayırmak: En basit ve masrafsız yol. Kabloyu söküp metal bir yere temas etmeyecek şekilde yalıtarak bağla. Radyo, saat ve bazı ayarlar sıfırlanabilir.
• Akü şalteri takmak: Eksi kutba oturan çevirmeli kesici. Sık sık uzun süre park ediyorsan çok pratiktir.
• Akıllı şarj cihazı (bakım şarjı) bağlamak: Prizin ulaştığı kapalı bir yer varsa en iyisi budur. Cihaz gerekince şarj eder, dolunca keser.

Aküyü araçtan tamamen çıkaracaksan önce tam şarj et, sonra serin, kuru ve donmayan bir yerde tahta veya plastik bir zemin üzerinde dik olarak sakla. Ayda bir voltajını ölç; 12,4 voltun altına indiyse tazeleme şarjı yap. Boş bırakılan akü sülfatlaşır ve bu hasar geri dönmez.

Kışa hazırlık için küçük bir hatırlatma

Soğukta akünün verebileceği akım düşerken motorun istediği güç artar. Bu yüzden kış öncesi kontrol listesine aküyü de ekle: kutup başları temiz, kablolar sıkı, voltaj yerinde olsun. Aynı hazırlık turunda lastik basıncını, cam suyunu ve fren yağını da elden geçirmek mantıklıdır; hepsi aynı yarım saatin içine sığar.

Sık karşılaşılan sorunlar ve nedenleri